Gradovi koji služe gradove – aerodromi današnjice II deo

Drugi deo – Aerodrom gde je sve počelo

Severno-američki aerodromi su svakako pioniri u mnogim oblastima komercijale avijacije kakvu danas poznajemo.

Danas svakako možemo videti koncepte koji se odavno primenjuju širom sveta. Kao što je bilo reči u prethodom postu, Američki aerodromi su snažno uticali svojom formom na aerodrome širom sveta. Lord Norman Foster svakako je imao najsnajžniji uticaj na razvoj koncepta aerodroma u poslednje tri decenije. Jedan od njegovih prvenaca, London Stansted, je bio prvi aerodrom u svetu koji je korisnicima ponudio po prvi put prirodnu svetlost kao rešenje za osveteljennje objekta. Iako ne deluje kao toliko revolucionarna ideja, imajući u vidu kako su aerodromi izgledali, engleski arhitekta, poznat po organskoj arhitekturi je više nego dao doprinos avio-industriji u vidu koncepta koji su se primenili na aerodromima u Hong Kongu (Chek Lap Kok) i Pekingu.

Međutim, američka avio-industrija podarila je veliki broj rešenja koja danas, slobodno možemo reći, shvatamo zdravo za gotovo. Tako, krenimo od samoga početka i aerodroma koji je više nego simbol američke avio-industrije.

New York John Fitzgerald Kennedy International Airport – Ikona

JFK je veoma popularan akronim među putnicima širom sveta i prva je stanica za 58.320.000 putnika 2010. godine. Najposećeniji Američki aerodrom je 12 najprometniji aerodrom u svetu, a prvi u Americi.

Kao što je rečeno, Amerikanci su zaslužni za koncept 1 terminal-1 avio-kompanija. Kada je masterplan za tada Idlewild danas JFK bio predstavljen, Američki arhitekta Wallace Harrison predstavlja ideju po kojoj bi svaka velika avio-kompanija trebala da ima svoj prostor koji bi razvijala u zavisnosti od svojih potreba. Godine 1955. usvaja se plan koji će potvrditi viziju američkog arhitekte koja će više nego uneti inovacije za koje se do tada znalo, a koji će takođe uspostaviti veliku konkurentost u mnogim segmentima.

Prva zgrada koja je bila izgrađena je Internartonal Arrival Building. Terminal koji je istakao koncept “prstiju” predstavljao je inovaciju i omogućio je većem broju aviona da pristanu. 1959. godine su se uselile prve avio-kompanije. United Airlines je otvorio Terminal 7 (kasnije Terminal 9), a mesec dana kasnije Eastern Airlines se uselio u Terminal 1. Godinu dana kasnije, American Airlines se useljava u Terminal 8, koji postaje poznat po svojoj staklenoj fasadi koja je do 1979. bila najveća fasada te vrste u svetu. Pan Am otvara Worldport (Terminal 3). Worldport postaje poznat po okruglom krovu i prvim pristanišnim mostovima koji su predstvljali revolucionarni koncept koji je danas postao standard na velikim aerodromima. Po prvi put putnici su mogli da se ukrcavaju i iskrcavaju preko istih. 1962. godine TWA se pridružuje ostalim pomenutim avio-kompanijama sa svojim TWA Flight Centrom, futurističkog izgleda. Eero Saarinen je učinio JFK više nego prepoznatljivijim sa novom zgradom koja se sada zove Terminal 5 ili T5. Iste godine, Northwest Airlines, Braniff International i Northeast Airlines se useljavaju u zajednički terminal. 1970. godine National Airlines otvara Sundrome (danas Terminal 6). Još jednom se otvara zgrada u sastavu aerodroma koja će pomeriti standarde u graditeljstvu i arhitekturi sa svojom staklenom strukturom.

Danas, je drugačija priča na JFK-u. Pan Am, TWA, NWA, National Airlines, Eastern Airlines ostale su samo deo lepog sećanja, dok je United Airlines napustio aerodrom kao svoj hub. Novi Terminal 1 je otvoren 2001. godine, Terminal 5 je sada dom JetBlue Airways-u, u čijem je sastavu Saarinenova zgrada. Terminali 8 i 9 su porušeni kako bi se napravio veći Terminal 8 za American Airlines. Terminal 2 i 3 se proučavaju radi daljeg razvoja, sada doma Delta Air Lines-a. Terminal 4 je zamenio prvu zgradu koja se otvorila u Maju 2001. godine.

Terminal 1 je danas dom za Airbus A380 kojim Air France povezuje New York sa Parizom. Originalni Terminal 1 je srušen 1995. godine. Terminal 2 koji je pušten u rad 1962. godine je takođe izgrađen kao zajednički projekat tri američke avio-kompanije. Delta Connection je danas korisnik terminala koji planira da poveže sa Terminalom 4, dok Terminal 3 planira da sruši završno sa ekspanizojom Terminala 4. Terminal 4 je međunarodni terminal, koji je pored Terminala 1, sposoban da prihvati Airbus A380. Pod vođstvom Schiphol Grupe, ovaj terminal se razvija u saradnji sa svojim glavnim korisnikom, Delta Air Lines-om. Terminal 7 je u vlasništvu British Airways-a, a originalno je bio izgrađen 1970. za potrebe tadašnjeg BOAC (danas u sastavu British Airways-a) i Air Canade. Terminal 7 je danas dom za BA, Cathay Pacific, Iberiu i Qantas, ali i za članice Star Alliance-a All Nippon Airways, United Airlines i US Airways. Terminal 8 koji je i dan danas hub za American Airlines predstavljaće oneworld hub, budući da će jednim delom pristaništa biti povezan sa British Airways-om.

Ikona koja i dalje nastavlja da živi ima četiri piste, a danas ima operativnih osam terminala, a do 2001. imala ih je devet. Godine 1994. pored Terminala 4 pušta se u rad novi toranj koji dominira panoramom aerodroma. Aerodrom takođe ima drugu najdužu pistu u SAD-u, posle aerodroma u Denveru. Kao i ostale megastrukture aerodrom je povezan centrom sa železnicom, koja unutar aerodroma besplatna za sve korisnike.

Treba napomenuti, da pored JFK-a, SAD raspolože sa fenomenalnim građevinama koje opslužuju modernu komercijanu avio-industriju. Ali, ni jedan aerodrom, što kultorološki, što arhitektonski, što svojim inovacijama neće nikada moći da se poredi sa Njujorškim aerodromom. Sam aerodrom ikona je u svakom smislu. Bio je prva stanica na početku Britanske invazije Bitlsa, predstavljen u mnogim serijama i filmovima, kao nezaobilazna scenografija. Sve u svemu, ikona koja uprkos promenama u svetu uspeva da ostane moderni simbol koj će pokreće američku avio-industriju u svakom pogledu.